Al verschillende keren had ik het voorrecht om dit unieke schip te bezoeken. De Hydrograaf werd in 1910 aan de Dienst der Hydrografie van de Koninklijke Marine opgeleverd door de Rotterdamse Maatschappij voor Scheeps- en Werktuigbouw Fijenoord, als Rijks Opnemingsvaartuig, bestemd voor opnemingswerkzaamheden op de Zuiderzee, de Nederlandse kustwateren en de grote zeegaten. Zij bestaat nog steeds en is daarmee het oudste nog varende Nederlandse zeeschip. En zij heeft veel te vertellen.

De ‘Hydrograaf’ staat voor de geschiedenis van plaatsbepaling en cartografie aan de hand van zon en sterren, uiteindelijk met chronometer en sextant en met het handlood. Het schip staat voor de Nederlandse zeekaarten in de VOC periode, destijds de beste ter wereld, en voor de inspanningen van de Dienst der Hydrografie van de Koninklijke Marine.

In mei 1940 week het schip vanuit Vlissingen uit naar Engeland. Gedurende de Tweede Wereldoorlog werd het gebruikt als logementschip voor de mijnenveegdienst. Op 25 september 1943 kwam het schip in Harwich aan voor gebruik als depotschip. Na de verovering van Zeeuws-Vlaanderen kwam het schip in oktober 1944 ter beschikking van de Commandant in Zeeland. Het deed meteen weer dienst als opnemingsvaartuig om de belangrijke toegang naar de haven van Antwerpen beter in kaart te brengen. Na de oorlog kwam het schip weer in de vaart voor de Hydrografische Dienst. Als zodanig werd het op 16 oktober 1962 door de Koninklijke Marine afgevoerd en vervangen door het moderne opnemingsvaartuig Zeefakkel. Het was het laatste kolengestookte stoomschip van de Koninklijke Marine.

Zij is bij de bouw speciaal ingericht en later gebruikt als incidenteel Koninklijk Jacht, als laatste in een reeks van door de Koninklijke Marine geleverde Koninklijke Jachten, en is als zodanig, ook na haar verbouwing tot salonschip en in particulier eigendom, nog door Koningin Beatrix en Prins Claus benut, in 1993 bij het bezoek aan Amsterdam van Koning Boudewijn en Koningin Fabiola van België.

De Hydrograaf werd na haar uit dienst stelling in 1962 voor de sloop behoed door Zeekadetkorps Nederland en daarna door Harry Smit, die zijn tijd ver vooruit was met zijn filosofie dat een groot historisch schip slechts een toekomst heeft als het, met een nieuwe bestemming, in zijn eigen onderhoud kan voorzien. Harry zorgde voor de radicale ombouw tot prestigieus motor salonschip. Ray Davis, die de ‘Hydrograaf’ van Harry overnam, verkreeg het ‘Document of Compliance’ voor ‘traditional ships’, waarmee de ‘Hydrograaf’, na decennia van strijd en investeringen en van opsluiting binnen Nederland, weer met haar markante verschijning ook bij overzeese evenementen de show steelt.

De ‘Hydrograaf’ is, ieder jaar weer, de Stoomboot uit Spanje en Pakjesboot nr. 12 van Sint Nicolaas! Sinds de intocht van 2022 te Hellevoetsluis heet zij nu De Stoomboot. Over dit bijzondere schip is een boek verschenen, waar ik aan mocht meewerken: https://www.sailing.nl/product/boek-de-hydrograaf-in-kaart-gebracht/

De Stoomboot is namelijk vereeuwigd op het St Nicolaasaltaarretabel in de H. Nicolaaskerk te Heythuysen. Namens de rederij mocht ik de mede-eigenaresse en partner van de nieuwe eigenaar, begroeten die een bezoek bracht, samen met de schrijver van het boek.

Foto's Marcus Vankan.