Patara
Patara, de hoofdstad van de Romeinse provincie Lycie. Patara zou zijn gesticht door Patarus, een zoon van Apollo, op een heuvel ten noordoosten van de haven Tepecik, en zou al in het tweede millennium v.Chr. hebben bestaan, toen het Hittitische Rijk over een groot deel van het huidige Turkije heerste. De oudste vondsten dateren uit het derde millennium v.Chr. en zijn opgegraven op de heuvel Tepecik. De stad bezat een vermaard orakel van Apollo dat volgens de overlevering even belangrijk was als dat in Delphi.
De Hittieten noemden de stad Patar. Overigens werd de stad door veel schrijvers uit de oudheid genoemd, waaronder Livius Polybius, Cicero en Plinius. Ptolemaeus II noemde het “Arsinoe”. Patara was dus de belangrijkste zeehaven van Lycië.
Na verschillende andere heerschappijen werd Patara in 43 n. Chr. officieel door het Romeinse Rijk geannexeerd en bij Pamfylië gevoegd.
Door zijn strategische ligging aan de oostelijke zeewegen van de Middellandse Zee, waar de scheepvaartroutes naar het oosten en westen, noorden en zuiden elkaar kruisten, groeide Patara uit tot een van de belangrijkste havensteden van Zuidwest-Anatolië.
Geboorteplaats van Nicolaas
Rond 270 - 275 n. Chr. werd Nicolaas geboren in Patara, In die tijd telde Patara ongeveer 15.000 inwoners.
Tijdens het leven van Nicolaas raakte de haven verzand en verloor de stad geleidelijk aan haar belang. Sindsdien hebben zandduinen een groot deel van de stad geleidelijk bedekt. De opvallende Romeinse ruïnes zijn afkomstig van bouwwerken die Nicolaas bekend zullen zijn geweest. De christelijke gemeenschap waartoe zijn familie behoorde, is mogelijk gesticht door de apostel Paulus, die alhier aan boord van een schip ging tijdens zijn derde zendingsreis. Hier stapte hij rond het jaar 56 n. Chr. met zijn metgezellen over op een ander schip om zijn reis naar Fenicië te vervolgen.
Er zijn weinig historische bronnen die ons kunnen verder helpen. De namen van zijn ouders zijn een vermenging met een andere Nicolaas, uit de buurt, die abt van een klooster was te Sion.
Nicolaas werd geboren als zoon van vrome en welgestelde Grieks-christelijke ouders, maar raakte op jonge leeftijd wees toen zij stierven tijdens een epidemie. Hij erfde een aanzienlijk fortuin, maar koos ervoor het christelijke pad te volgen en zijn rijkdom weg te geven aan de armen, de zieken en de behoeftigen.
De bron van zijn geboorte in Patara is afkomstig van Michael de Archimandriet. Als typisch monastieke clichés moeten Michaels uitspraken over de christelijke ouders, de christelijke opvoeding van Nicolaas en het feit dat hij gesprekken met vrouwen vermeed, evenals de beroemde anekdote dat hij slechts op woensdag en vrijdag moedermelk dronk, worden beschouwd. Ze maken allemaal deel uit van de spirituele en morele vermaningen van het orthodoxe kloosterleven. Zijn geboorte in Patara, honderd kilometer ten westen van Myra, kan echter historisch worden onderbouwd. Het zou voor de inwoners van Myra immers niet interessant zijn om een traditie in stand te houden die hun stad geen prestige opleverde.
De legende van de drie bruidsmeisjes
Er wordt gezegd dat in Patara een wanhopige vader, zonder financiële middelen om voor een waardige bruidsschat te zorgen, op het punt stond zijn drie dochters te prostitueren.
In een tijd waarin ellende en onrecht eindeloos leken te zijn, leek het lot van meisjes duidelijk te zijn. Maar toen kwam Nicolaas tussenbeide met zijn gulle hart en zijn rechtvaardige geest. De heilige, die altijd een symbool van hoop en bescherming is geweest, besloot te handelen. 's Nachts naderde hij het huis van zijn vader en gooide zonder opgemerkt te worden, tot drie keer toe voor elk meisje zakken vol goud door het raam. Met dat gebaar redde hij de drie meisjes van hun trieste lot, waardoor ze een leven vol waardigheid en hoop konden leiden.
Ofschoon vaak wordt gedacht dat Nicolaas bij deze legende al bisschop was, en vaak ook zo in de kunst wordt afgebeeld, mogen we ervan uitgaan dat hij gewoon een christenleek was. Hij gebruikte het geërfde vermogen om diaconaal actief te zijn.
Foto's: Marcus Vankan
Myra - Demre
De oude stad Myra, gelegen in het huidige district Demre en zijn omgeving, werd gesticht op de vlakte die dezelfde naam draagt. De stad was via een bevaarbaar kanaal ten westen van de Demre-rivier verbonden met de zee. De maritieme handel en het transport van de regio verliepen via de haven van Andriake, die aan de andere kant van dit kanaal lag. Myra is vooral bekend vanwege de Lycische rotsgraven, het Romeinse theater en de Sint-Nicolaaskerk uit de Byzantijnse periode.
Myra bestond al vanaf de 5e eeuw v.Chr., zoals blijkt uit de rotsgraven, Lycische inscripties en munten die er zijn gevonden. Volgens de geograaf Strabo was Myra een van de zes belangrijkste steden van de Lycische Unie. In Lycische inscripties wordt de stad aangeduid als Myrrh.
Volgens Stephanos van Byzantium, die een uitgebreid woordenboek samenstelde over de herkomst en ligging van steden in de oudheid, is de naam Myra mogelijk afgeleid van de rivier Myros die langs de stad stroomde, of van het woord myrrhe, een geurige olie die in het oude Griekenland op het lichaam werd aangebracht. De werkelijke oorsprong van de naam blijft echter onzeker. Waarschijnlijk is Myra, net als Tlos en Patara, een vergriekste vorm van een oudere lokale naam. De naam verschijnt voor het eerst op munten die door de Lycische Unie werden geslagen.
De 2e eeuw v.Chr. vormde een bloeiperiode voor Myra. Als metropool van de Lycische Unie werden er met steun van rijke Lyciërs talrijke gebouwen opgericht en gerestaureerd. Tijdens de Byzantijnse periode groeide de stad uit tot een belangrijk religieus en bestuurlijk centrum. Haar blijvende bekendheid dankt Myra vooral aan Sint-Nicolaas, die in de 4e eeuw n. Chr. bisschop van de stad werd. Na zijn dood werd hij heilig verklaard en werd er een kerk ter ere van hem gebouwd. Deze bevindt zich in het huidige Demre.
Vanaf de 7e eeuw verloor Myra geleidelijk haar betekenis als gevolg van aardbevingen, overstromingen, afzettingen van de Demre-rivier en Arabische invallen. In de 12e eeuw was de stad gereduceerd tot een dorp.
Tegenwoordig zijn vooral het theater op de zuidelijke helling van de acropolis en de indrukwekkende rotsgraven bewaard gebleven. Archeologisch onderzoek wijst erop dat er naast de goed bewaarde Romeinse stadsmuren ook resten bestaan van Hellenistische stadsmuren uit de 5e eeuw v.Chr. rondom de acropolisheuvel.
Het theater, gelegen op de zuidelijke helling van de acropolis, is een uitstekend bewaard voorbeeld van Romeinse architectuur. Zowel de zitplaatsen als het podiumgebouw zijn grotendeels intact. Het podiumgebouw reikt nog tot halverwege de tweede verdieping. Aan weerszijden van het theater bevinden zich reliëfgraven en uit de rots gehouwen grafkamers.
Een van de meest opvallende graven toont de overledene samen met familieleden in reliëf. Deze graven behoren tot de mooiste voorbeelden van de Lycische houten huisarchitectuur die in steen is nagebootst. Daarnaast bevinden zich langs de zuidelijke rotswand talrijke graven met reliëfs en inscripties.
De watervoorziening van de stad werd verzorgd door kanalen die in de rotsen waren uitgehouwen langs de vallei van de Demre-rivier. Myra was een van de zes steden van de Lycische Confederatie met drie stemrechten, wat haar bijzondere status onderstreepte. De stad stond bekend als de “helderste stad”, een titel die haar aanzien weerspiegelde.
Naast de munten van de Lycische Confederatie zijn ook afbeeldingen gevonden van Artemis, de beschermgodin van de stad, die werd voorgesteld in de vorm van Kybele, de oudste moedergodin van Anatolië.
In de 5e eeuw n.Chr. was Myra de hoofdstad van Lycië. Ook binnen het christendom heeft de stad een bijzondere betekenis, onder meer vanwege het bezoek van de apostel Paulus en zijn reisgenoten.
Foto"s: Marcus Vankan
Demre, De grafkerk van de H. Nicolaas ofwel Klooster Sion
In het midden van de 5e eeuw, tijdens het bewind van keizer Theodosius II (408–450), werd Myra de hoofdstad van de provincie Lycië. Uit deze periode is bekend dat er in Myra een gedenkteken voor Nicolaas bestond.
Na de grote aardbeving in de regio in 529 liet keizer Justinianus I (527-65) dit bouwwerk herstellen. In de bronnen uit die periode wordt in 530 melding gemaakt van het grafmonument van de heilige of de kerk in Myra. Hoewel de eerste bouwperiode van de Sint-Nicolaaskerk niet met zekerheid bekend is, wordt op basis van historische en architectonische gegevens aangenomen dat het een basiliek betreft die in de 6e eeuw is gebouwd.
Nadat het eerste bouwwerk beschadigd was geraakt, hetzij als gevolg van een aardbeving in de 8e eeuw, hetzij als gevolg van aanvallen vanuit het zuiden, werd de kerk in de 9e of 10e eeuw herbouwd volgens het plan van een koepelbasiliek.
Na deze periode onderging de Sint-Nicolaaskerk vele reparaties en verdere bouwfasen. In de 11e eeuw werd de binnenste narthex versierd met muurschilderingen. Deze schilderingen bevatten belangrijke scènes van ‘consulaten’ (religieuze bijeenkomsten waar religieuze beslissingen worden genomen met deelname van keizers en bisschoppen) die de stilistische kenmerken van die periode in de ontwikkeling van de Byzantijnse schilderkunst weerspiegelen.
De belangrijkste restauratie in de geschiedenis van de kerk zijn de herstelwerkzaamheden die zijn uitgevoerd door keizer Constantijn IX Monomachos (1042-1055) en zijn vrouw Zoe. De renovatiewerkzaamheden van de keizer en zijn vrouw in Myra zijn vastgelegd in een inscriptie van 1 september 1042, die vandaag de dag nog in de kerk te vinden is.
Myra was in de middeleeuwen een haven die werd bezocht door pelgrims die over zee naar Jeruzalem reisden, en de kerk van Sint-Nicolaas werd een van de pelgrimsoorden voor de gelovigen.
Toen de kooplieden uit Bari, die in 1087 vanuit Italië over zee naar Jeruzalem reisden, in Myra halt hielden, openden ze het graf van Sint-Nicolaas en namen ze zijn beenderen mee. De heilige relikwieën worden vandaag de dag bewaard in de kerk van San Nicola, gebouwd ter ere van de heilige in Bari.
De 12e-eeuwse muurschilderingen met scènes uit het levensverhaal van Sint Nicolaas in de grafkamer in het zuiden van de kerk zijn de enige voorbeelden van de Sint-Nicolaascyclus in Turkije. In de koepel van de “Prothesis” (ruimte voor de voorbereiding van de liturgie) in het noordoosten van de kerk dateert de “Communie” (het offer van Christus van brood en wijn aan zijn discipelen) uit de 12e-13e eeuw;
De muurschilderingen van de 13e-eeuwse Deesis-scène in de zuidelijke kapel en de marmeren panelen in de opus sectile-techniek, met fijn vakmanschap vervaardigd op de vloer van de kerk, zijn belangrijke voorbeelden van Byzantijnse kunst
Op basis van architectonische en archeologische gegevens wordt aangenomen dat de bijgebouwen en het bisschoppelijk paleis (episkopeion) ten noorden van de kerk in de 11e-12e eeuw zijn gebouwd.
Als gevolg van een natuurramp aan het einde van de 12e eeuw veranderde de loop van de Myros-beek en vulden de modderige overstromingswateren uit het noorden de stad Myra, de kerk en de bijgebouwen in het noorden met alluviale grond. Tegenwoordig ligt het stedelijk weefsel ongeveer 6,00 meter boven het maaiveld van de kerk. Het gebouw behield zijn belang in de 19e eeuw.
Tijdens de opgravingen en herstelwerkzaamheden van het Russisch Archeologisch Instituut in de kerk in 1862-63, onder auspiciën van de Russische tsaar Nicolaas I, werd een nieuwe klokkentoren gebouwd.
Na de reinigings- en restauratiewerkzaamheden van het Antalya Museum in de kerk in 1963-64 werden de architectuur, de architectonische elementen en de opus sectile-panelen van de kerk onderzocht in het kader van het Myra-project van het Duitse Archeologisch Instituut in 1965. In de jaren 1980 werd het zuidelijke deel van het gebouw door het Antalya Museum bedekt met een dak van staal en kunststof vanwege de problemen met het dakbedekkingssysteem van de kerk.
Foto"s: Marcus Vankan
Andriake, de havenstad van Myra
Andriake was een belangrijke antieke havenstad in de regio Lycië, aan de zuidwestkust van het huidige Turkije. De stad fungeerde als de zeehaven van het nabijgelegen Myra en speelde eeuwenlang een grote rol in de handel rond de Middellandse Zee.
Andriake ontstond waarschijnlijk in de 5e eeuw v.Chr. aan de monding van de Andriakos-rivier. Dankzij de beschutte natuurlijke haven groeide het uit tot een van de belangrijkste Lycische havens, samen met Patara en Phaselis. De haven werd gebruikt voor handel in landbouwproducten, hout en luxe goederen. Een belangrijke industrie was de productie van de beroemde purperverf uit murex-zeeslakken.
Tijdens de Hellenistische periode stond de regio afwisselend onder Ptolemeïsche en Seleucidische invloed. Na de Romeinse annexatie van Lycië in de 1e eeuw n.Chr. werd Andriake een cruciaal knooppunt in de Romeinse graanhandel tussen Egypte en Italië.
Onder keizer Hadrianus bereikte de haven haar hoogtepunt. Rond 129–130 n.Chr. werd een enorme graanopslag (Granarium) gebouwd, een van de grootste van het Romeinse Rijk. Dit gebouw staat nog steeds overeind.
Volgens het Bijbelboek Handelingen stapte Paulus van Tarsus rond 59 n.Chr. in Andriake over op een Alexandrijns schip tijdens zijn reis naar Rome. Daardoor heeft de haven ook een plaats in de christelijke geschiedenis.
In de Byzantijnse tijd bleef Andriake een handelscentrum. Archeologen hebben er meerdere kerken en een zeldzame antieke synagoge ontdekt, wat wijst op een diverse bevolking van handelaren en zeelieden.
Vanaf de 7e eeuw verloor Andriake geleidelijk haar betekenis door aardbevingen, Arabische invallen en het dichtslibben van de haven door rivierafzettingen. Uiteindelijk werd de stad verlaten en eeuwenlang bedekt door modder en sediment.
Sinds 2009 vinden systematische opgravingen plaats. Door de uitzonderlijk goede bewaring wordt Andriake soms de “Pompeï van Anatolië” genoemd. De opgravingen hebben havens, badhuizen, werkplaatsen voor purperverf, kerken, een synagoge (een van de oudsten aan deze kuststreek) en grote opslaggebouwen aan het licht gebracht.
Graanwonder van Nicolaas
Toen er een hongersnood dreigde in Myra, haalde Nicolaas de schipper van een graanschip over om een kleine hoeveelheid graan in de haven van Andriake achter te laten. De schipper was bang, omdat zijn graanvoorraad voor de keizer van Constantinopel precies was afgewogen. Nicolaas verzekerde hem dat er niets zou ontbreken. En inderdaad toen het schip in Constantinopel aankwam, bleek de graanvoorraad op het oude peil. De lading graan in de haven van Andriake - Myra bleek door een wonder zo te zijn toegenomen dat de bevolking er twee jaar lang van kon eten.
Foto's: Marcus Vankan
